Yapay Zekâ Eylem Planı (2026-2030) Ne Anlama Geliyor?

Cumhurbaşkanlığının 2026/9 sayılı Genelgesi, 18 Ağustos 2026 tarihli ve 33344 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanarak Türkiye Yapay Zekâ Eylem Planı (2026-2030)'nu yürürlüğe koydu. Genelge, kamu kurum ve kuruluşlarının planın uygulanmasında çalışma yürütmesini ve destek vermesini öngörüyor. Belge idareye yönelik bir politika metnidir ve doğrudan vatandaş yükümlülüğü doğurmaz.

2026/9 sayılı Genelge ile yapay zekâ alanında ne yapıldı?

Genelge 17 Ağustos 2026'da imzalandı, ertesi gün Resmî Gazete'de yayımlandı. Metin, Türkiye Yapay Zekâ Eylem Planı (2026-2030)'nu yürürlüğe koyuyor. Haber kaynaklarında aktarıldığına göre plan Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı koordinasyonunda hazırlandı ve kamu kurum ve kuruluşlarından plan kapsamında çalışma yürütmeleri ile destek sağlamaları bekleniyor.

Haber sitelerinde aktarılan bilgilere göre plan dört eksen altında toplanıyor: Fark Et, İstifade Et, Üret ve Yönet. Bu eksenlerde toplam 16 eylem yer alıyor. Bu ayrıntı haber kaynaklarına dayanıyor ve burada plan metniyle tek tek karşılaştırılmış bir olgu olarak sunulmuyor.

Eylem planının uygulama takvimi nasıl aktarılıyor?

Haberlere göre plan iki aşamalı ilerliyor. 2026-2027 döneminde yönetişim yapılarının kurulması, pilot uygulamalar ve hesaplama kapasitesi yatırımları öne çıkıyor. 2028-2030 döneminde ise pilot uygulamaların yaygınlaştırılması hedefleniyor.

Aynı haberlerde eğitim, uzman yetiştirme ve kamu verisinin açılmasına ilişkin sayısal hedefler de yer alıyor. Bu rakamlar plan metninden doğrulanmadığı için burada tekrarlanmıyor. Okurların güncel ve bağlayıcı bilgi için planın kendisine bakması gerekiyor. Metne Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı'nın yapay zekâ eylem planı sayfasından ulaşılabildiği haberlerde belirtiliyor.

Cumhurbaşkanlığı genelgesi hukuken ne ifade eder?

Genelge, Cumhurbaşkanlığının kamu kurumlarına yönelttiği idare içi bir düzenleyici işlemdir. Yürürlüğe girmesi için Resmî Gazete'de yayımlanması yeterlidir. Kanun ya da Cumhurbaşkanlığı kararnamesi gibi kişilere hak veya yükümlülük getiren bir norm değildir. Hedefi, kurumların aynı politika çerçevesinde hareket etmesini sağlamaktır.

Bu nedenle 2026/9 sayılı Genelge'nin vatandaşa ya da özel sektöre doğrudan ceza, izin zorunluluğu veya uyum yükümlülüğü getirdiği söylenemez. Haberlerde aktarılan bir değerlendirmeye göre plan, bugünkü aşamada şirketler bakımından genel ve doğrudan bir uyum yükümlülüğü öngörmüyor. Bunun yerine kamu alımları, veri erişimi, KOBİ destekleri, fonlar ve ihracat desteği gibi fırsat mekanizmalarına işaret ediyor.

Yapay zekâ planı mevzuat çalışmalarını nasıl etkiler?

Genelge tek başına bir kanun değişikliği yapmaz. Ancak kamu kurumlarının yapay zekâya ilişkin mevzuat ve uygulama çalışmalarının çerçevesini çizer. Bir kurumun bu alandaki yönetmelik, tebliğ ya da ihale şartnamesi hazırlığı eylem planındaki hedeflerle uyumlu yürütülebilir. Bağlayıcı kural ancak ayrı bir kanun, kararname veya yönetmelikle ortaya çıkar. Bu düzenlemeler de yine Resmî Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe girer.

Planın metninde hangi kurumun hangi eylemden sorumlu olduğu, hangi sürede ne yapacağı gibi ayrıntılar bulunabilir. Bu ayrıntıları yazmak için plan metninin doğrulanması gerekir. Haberin yazıldığı 23 Ekim 2026 itibarıyla, genelgenin yayımlanmasının üzerinden iki ayı aşkın süre geçmiştir. Bu sürede uygulamaya dair bir kanun düzenlemesi bu haberin araştırma notlarına yansımamıştır.

Şirketler ve kurumlar bundan sonra ne yapmalı?

Şirketler açısından genelge bir uyum takvimi başlatmıyor. Yine de plan, destek ve teşvik mekanizmalarının hangi başlıklarda açılabileceğini gösterdiği için ilgili kurumların duyurularının izlenmesi yararlı olabilir. Kamu kurumları ise kendi sorumluluk alanlarındaki eylemleri, yönetişim yapılarını ve pilot uygulamalarını planın takvimine göre şekillendirecek.

Vatandaşlar bakımından bir başvuru süresi, ceza ya da yükümlülük söz konusu değil. Yapay zekâya ilişkin bağlayıcı hükümler ileride çıkarılacak kanun veya yönetmeliklerde yer alacak. O aşamada hak ve yükümlülükler, yürürlük tarihiyle birlikte Resmî Gazete'den takip edilebilecek.