Azerbaycan'dan Türkiye'deki 7 Kişiye Gıyabi Tutuklama: Süreç Nasıl İşler?

Azerbaycan Cumhuriyeti Başsavcılığı, 19 Ekim 2026'da yaptığı açıklamada Türkiye'de yaşayan ve faaliyet gösteren 7 kişi hakkında gıyabi tutuklama kararı alındığını ve uluslararası arama başlatıldığını duyurdu. Dosya, Azerbaycan'da anayasal düzenin zorla değiştirilmesine yönelik çağrılar ve dini nefretin kışkırtılması iddialarına dayanıyor. Haber yazıldığı sırada Türk makamlarından bir açıklama bulunamadı.

Başsavcılık ne açıkladı?

Soruşturma, Azerbaycan Başsavcısı tarafından 16 Ekim 2026'da Ceza Kanunu'nun 281.2, 283.2.1 ve 167-3.1. maddeleriyle başlatıldı ve yürütülmesi Başsavcılığın Soruşturma İdaresine verildi. Açıklamaya göre yalnızca uluslararası arama başvurusu yapılmadı, Bakü'deki Binagadi Bölge Mahkemesi de gıyabi tutuklama kararları verdi. Karar, soruşturma organının talepleri ve savcı görüşü üzerine, sanık sıfatıyla suçlananlar hakkında kişiler hazır bulunmaksızın tutuklama tedbiri olarak verildi.

Başsavcılığın metnine göre kararın dayanağı, Azerbaycan'ın anayasal düzenini, kamu güvenliğini ve vatandaşlarının hak ve özgürlüklerini korumaya ve dini radikalizmi önlemeye yönelik çalışmalar. Başsavcılık, kişilerin 25 Eylül ile 18 Ekim 2026 arasındaki sosyal medya paylaşımlarını ve İstanbul Başkonsolosluğu ile Ankara Büyükelçiliği önündeki protestolarda yaptıkları konuşmaları delil olarak değerlendirdiğini belirtti. Açıklamaya göre bir kişi 3 Ekim'deki İstanbul gösterisinde, iki kişi ise 13 Ekim'deki Ankara gösterisinde konuştu.

Başsavcılık, söz konusu paylaşımların yalnızca dini görüş açıklamak ya da devlet organlarını eleştirmekle sınırlı olmadığını, içeriklerinde şiddete ve anayasal düzenin yasa dışı yollarla değiştirilmesine çağrı belirtileri bulunduğunu savundu. Bu değerlendirme Azerbaycan makamlarına ait bir iddiadır. Kişiler hakkında verilmiş bir mahkûmiyet yoktur ve masumiyet karinesi geçerlidir.

Gıyabi tutuklama ve uluslararası arama ne demek?

Gıyabi tutuklama, şüphelinin mahkeme önünde hazır bulunmadığı durumda verilen tutuklama kararıdır. Bu karar tek başına kişinin Türkiye'de yakalanması ya da teslim edilmesi sonucunu doğurmaz. Azerbaycan'ın kararı kendi yargı yetkisi içinde geçerlidir. Başka bir ülkenin topraklarında uygulanması, o ülkenin hukukuna ve yargı denetimine tabidir. Başsavcılık, uluslararası adli yardımlaşma ve iş birliği mekanizmalarının işletildiğini bildirdi. Türkiye'ye resmî bir iade talebi ulaşıp ulaşmadığı açıklanmadı.

Türkiye'de iade nasıl işler?

Türkiye'den yabancı bir devlete iade, 6706 sayılı Cezaî Konularda Uluslararası Adlî İş Birliği Kanunu'nda düzenleniyor. Adalet Bakanlığı da iade işlemlerinin hukuki dayanağı olarak Anayasa'nın 38. maddesinin son fıkrasını ve bu kanunu gösteriyor. Talep önce Merkezî Makam olarak Adalet Bakanlığı'na ulaşır, ardından yargı aşamasına geçer. Ağır ceza mahkemesi talebin kabul edilebilir olduğuna karar verirse, kararın yerine getirilmesi Dışişleri ve İçişleri bakanlıklarının görüşü alınarak Adalet Bakanı'nın teklifi ve Cumhurbaşkanı'nın onayına bağlıdır. Yani bir kişinin teslimi için hem mahkeme kararı hem de siyasi onay gerekir. Mahkeme kararına karşı itiraz yolu da bulunur.

Anayasa ve kanundaki sınırlar

İki ayrı güvence öne çıkıyor. Birincisi vatandaşlıkla ilgili. Anayasa'nın 38. maddesine göre Uluslararası Ceza Divanı'na taraf olmanın gerektirdiği yükümlülükler hariç olmak üzere vatandaş, suç sebebiyle yabancı bir ülkeye verilemez. Başsavcılığın duyurusunda kişiler "Türkiye'de yaşayan ve faaliyet gösteren" olarak tanımlanıyor. Bazı haber siteleri ise hepsini Türk vatandaşı olarak nitelendiriyor. Her birinin vatandaşlık durumu bu nedenle iade değerlendirmesinde belirleyici olacaktır.

İkincisi suçun niteliğiyle ilgili. 6706 sayılı Kanun, iade talebine konu fiilin düşünce suçu, siyasî suç ya da siyasî suçla bağlantılı bir suç niteliğinde olmasını ret nedenleri arasında sayıyor. Kişinin siyasî görüşleri gibi sebeplerle soruşturma, kovuşturma, cezalandırma veya kötü muameleye maruz kalacağına dair kuvvetli şüphe bulunması da iadeyi engelleyen bir ölçüt. Anayasal düzene yönelik çağrı ve dini nefretin kışkırtılması suçlamalarının bu kategorilerden birine girip girmediğini, talep gelirse Türk mahkemesi somut dosyaya bakarak değerlendirecek. Kanunda ayrıca iade edilen kişinin yalnızca iadeye dayanak suçlar nedeniyle yargılanabileceği öngörülüyor.

Şimdi neler olabilir?

Olası senaryoları adım adım görmek gerekiyor. Azerbaycan resmî iade talebini diplomatik ya da adli kanallarla iletirse Adalet Bakanlığı evrakı inceler. Talep kabul edilebilir bulunursa dosya ağır ceza mahkemesine gider. İade istenen kişiler bu aşamada avukat yardımından yararlanır, iddialara karşı savunma yapar ve mahkeme kararına itiraz edebilir. Talep hiç iletilmezse ya da iade engelleri bulunursa süreç bu aşamada sona erer. Bu kişiler hakkında Türkiye'de ayrı bir işlem yapılıp yapılmadığına dair bir bilgi de yok.

Diğer yandan arama kararı, kişilerin yurt dışı seyahatlerinde sorun yaşamasına yol açabilir. Hukuki yardım almak isteyenlerin, kararın niteliğini ve talebin hangi kanaldan geldiğini avukatları aracılığıyla Adalet Bakanlığı ve ilgili makamlardan öğrenmesi yararlı olur. Konuyla ilgili resmî bir açıklama ya da yargı süreci başlarsa haber güncellenecek.