Azerbaycan, Şanlıurfalı Köşe Yazarı Celal Çiftçi İçin Uluslararası Arama Başlattı: Bir Türk Vatandaşı Başka Ülkeye İade Edilebilir mi?

Azerbaycan Cumhuriyeti Başsavcılığı, Şanlıurfa'da yayımlanan Olay gazetesinin köşe yazarı Celal Çiftçi hakkında ceza davası açıldığını ve Çiftçi'nin uluslararası arananlar listesine alındığını bugün duyurdu. Azerbaycan basınına yansıyan açıklamaya göre suçlama, yazarın Azerbaycan'da iktidarın zorla ele geçirilmesine çağrıda bulunduğu iddiası. Karar, Azerbaycan'daki başörtüsü tartışmasının Türkiye ile Bakü arasında siyasi bir gerilime dönüştüğü günlere denk geldi. Türk vatandaşı bir gazetecinin yabancı bir devletin talebiyle teslim edilip edilemeyeceği sorusunun cevabı ise Anayasa'da yazılı.

Ne oldu?

Azerbaycan devlet ajansı AZERTAC ile APA, Report, Trend ve 1news gibi Azerbaycan yayın organları, Başsavcılığın Türk vatandaşı Celal Çiftçi hakkında ceza davası başlattığını ve uluslararası arama kararı verildiğini 16 Ekim'de haberleştirdi. Trend, dosyada tutuklama kararı da alındığını yazdı. Türk basınında Mepa News, Azerbaycan'ın sosyal medya paylaşımları nedeniyle Türkiye'den adli yardım istediğini aktardı. Gazeteci Arzu Hasanzade de saat 18.30'da X'te yaptığı paylaşımında "Azerbaycan Cumhuriyet Başsavcılığı Şanlıurfa Olay gazetesi köşe yazarı Celal Çiftçi hakkında uluslararası arama başlattı" dedi.

Türkiye'deki bazı yayın organları kararı "kırmızı bülten" olarak duyurdu. Ancak Azerbaycan makamlarının açıklamasında geçen ifade uluslararası arama. Interpol'ün bu kişi için bir kırmızı bülten yayımlayıp yayımlamadığı bu yazının hazırlandığı saatte teyit edilemedi. Şanlıurfa yerel basını, Çiftçi'nin kararın ardından Azerbaycan'dan özür dileyen ve "iki devlet, tek millet" vurgusu yapan bir açıklama yaptığını aktardı.

Türk vatandaşı iade edilebilir mi?

Hayır. Anayasa'nın 38. maddesinin son fıkrası, Uluslararası Ceza Divanına taraf olmanın gerektirdiği yükümlülükler dışında vatandaşın suç sebebiyle yabancı bir ülkeye verilemeyeceğini söylüyor. Aynı kural Türk Ceza Kanunu'nun 18. maddesinde ve Cezai Konularda Uluslararası Adli İş Birliği Kanunu'nda (6706 sayılı Kanun) iade talebinin reddi nedenleri arasında tekrarlanıyor. Türkiye bu istisnayı uygulamaya koyacak bir Uluslararası Ceza Divanı üyeliğine de sahip değil.

Kanun ikinci bir engel daha koyuyor: İadeye konu fiil siyasi suç, siyasi suçla bağlantılı suç ya da düşünce suçu niteliğindeyse talep kabul edilmiyor. Bir köşe yazısı ya da sosyal medya paylaşımına dayanan suçlamada bu değerlendirme Türk makamlarına ait. Hem Türkiye hem Azerbaycan'ın taraf olduğu Avrupa Suçluların İadesi Sözleşmesi de taraf devletlere kendi vatandaşlarını iade etmeme ve siyasi suçlarda iadeyi reddetme imkânı tanıyor.

Kırmızı bülten ne anlama gelir?

Kırmızı bülten bir yakalama kararı değil; bir ülkenin aradığı kişinin yerinin tespit edilmesi ve iade amacıyla geçici olarak yakalanması için Interpol üzerinden diğer ülkelere yapılan bir çağrı. Her ülke bildirime nasıl işlem yapacağına kendi hukukuna göre karar veriyor. Interpol Tüzüğü'nün 3. maddesi, siyasi, askerî, dinî veya ırki nitelikteki işlerde örgütün her türlü müdahalesini yasaklıyor. Talep bu nitelikte görülürse Interpol Genel Sekreterliği bildirimi yayımlamayabiliyor; yayımlanmış bir bildirim için ilgili kişi Interpol Dosyalarını Denetleme Komisyonu'na (CCF) başvurabiliyor.

Asıl risk nerede?

Türkiye'de bulunduğu sürece Çiftçi'nin Azerbaycan'a teslim edilmesi hukuken mümkün değil. Risk, yurt dışına çıkışta doğuyor. Uluslararası arama bir Interpol bildirimine dönüşürse, Azerbaycan'la iade ilişkisi bulunan üçüncü bir ülkede havalimanında gözaltı ve o ülke mahkemesinde iade yargılaması gündeme gelebilir. Bu tür süreçlerin nasıl işlediğini Finlandiya'nın aradığı Schueller dosyası üzerinden ayrıca anlatmıştık. Azerbaycan'ın istediği adli yardım ise ifade alma, belge temini gibi işlemleri kapsıyor; Türkiye bu talepleri de egemenlik, kamu düzeni ve talebin siyasi niteliği bakımından değerlendirip reddedebiliyor.

Bundan sonra ne olacak?

Azerbaycan'ın Türkiye'ye resmî bir iade talebi gönderip göndermediği bilinmiyor; gönderse bile vatandaşlık engeli nedeniyle talebin kabulü mümkün görünmüyor. Bu durumda gündeme gelebilecek yol, yabancı devletin Türkiye'den yargılamanın burada yapılmasını istemesi. Türk savcılığı da fiilin Türk hukukunda suç oluşturup oluşturmadığına bakar; ifade özgürlüğü kapsamındaki bir yazı için bu yol kendiliğinden kovuşturma anlamına gelmiyor. Türkiye'den resmî bir açıklama bu saate kadar yapılmadı. Celal Çiftçi hakkında herhangi bir mahkûmiyet kararı bulunmuyor; Azerbaycan'daki işlem soruşturma aşamasında ve masumiyet karinesi geçerli.