Sivil CNS Sistemleri Mânia Kriterleri Hakkında Yönetmelik Yayımlandı

Sivil Havacılık Genel Müdürlüğü'nün hazırladığı Haberleşme, Seyrüsefer ve Gözetim Sistemleri Mânia Kriterleri Hakkında Yönetmelik (SHY-CNS/MÂNİA), 5 Kasım 2026 tarihli ve 33421 sayılı Resmî Gazete'de yayımlandı. Düzenleme, 2920 sayılı Türk Sivil Havacılık Kanunu'nun 41, 47 ve 48. maddelerine dayanıyor ve sivil CNS sistemlerinin mânia kriterlerine ilişkin usul ve esasları belirliyor.

SHY-CNS/MÂNİA Yönetmeliği ne amaçla çıkarıldı?

Yönetmeliğin 1. maddesine göre amaç, sivil CNS sistemlerinin mânia kriterlerine ilişkin usul ve esasları düzenlemektir. CNS, haberleşme, seyrüsefer ve gözetim sistemlerinin ortak adıdır. Mânia sözcüğü engel anlamına gelir. Metnin okunabilen bölümünde, bir tesisin çevresindeki yapıların bu sistemlerin çalışmasını etkileyip etkilemediğinin kriterlere göre değerlendirileceği anlaşılıyor.

Yönetmelik hangi sistemleri ve alanı kapsıyor?

Yönetmelik, 2. maddesi uyarınca Türk hava sahasında hizmet veren tüm sivil CNS sistemlerini kapsıyor. Askerî sistemlere ilişkin bir hüküm, Resmî Gazete'deki metnin okunabilen bölümünde yer almıyor. Düzenlemeyi Sivil Havacılık Genel Müdürlüğü yürütüyor. Tanımlar maddesinde Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı ile Bakan da ayrıca tanımlanmış.

Yönetmeliğin hukuki dayanağı neresi?

Dayanak maddesi (madde 3), yönetmeliğin dört kaynağa dayandığını söylüyor. Bunlar 14/10/1983 tarihli 2920 sayılı Türk Sivil Havacılık Kanunu'nun 41, 47 ve 48. maddeleri ile 4 sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi'nin 437 ve 441. maddeleridir. Üçüncü dayanak, 5/6/1945 tarihli 4749 sayılı Kanun'la yürürlüğe giren Şikago Sözleşmesi'dir; yönetmelik özellikle sözleşmenin Ek-10'una atıf yapıyor. Bu atıf, düzenlemenin uluslararası sivil havacılık standartlarıyla bağlantılı olduğunu gösteriyor.

Mânia değerlendirmesinde hangi iki aşama öngörülüyor?

Tanımlar maddesi, değerlendirmenin Aşama-1 ve Aşama-2 olmak üzere iki adımda yapılacağını gösteriyor. Aşama-1, yani genel girdi taraması, başvuru sahibinin Coğrafi Tabanlı Dijital Bilgi Platformu üzerinden yaptığı bir ön kontroldür. Bu kontrolde ilgili tesis için tanımlanmış yapı tahditli alan yüzeylerinin ve geometrik parametrelerin ihlal edilip edilmediğine bakılıyor. Kontrol, başvuru sahibinin beyan ve çizimlerine dayanıyor.

Aşama-2, yani uzman etki analizi, CNS hizmet sağlayıcısının ATSEP'i (hava trafik emniyeti elektronik personeli) tarafından yapılan teknik değerlendirmedir. CNS hizmet sağlayıcısı, hizmet verdiği havaalanı veya ünite ile sınırlı olmak üzere Bakanlıkça ya da ilgili mevzuat uyarınca CNS hizmeti sağlama yetkisi verilmiş kurum ve kuruluşlardır.

Tanımlarda hangi teknik kavramlar yer alıyor?

Tanımlar maddesi, mânia hesaplarında kullanılacak teknik terimleri tek tek açıklıyor. ADS ve ADS-B, uçağın konum, hız ve irtifa gibi bilgilerini otomatik olarak ileten gözetim sistemleridir. ADS-B, bu bilgileri yer istasyonlarına ve diğer hava araçlarına yayın yoluyla iletir. ASMGCS, havaalanı yüzey hareketlerini izlemek, yönlendirmek ve kontrol etmek için kullanılan entegre sistemdir. AIP, bir devletin ya da yetkili makamının yayımladığı havacılık bilgi yayınıdır.

Yükseklik hesaplarına ilişkin tanımlar da var. AMSL ve AGL, yüksekliğin sırasıyla ortalama deniz seviyesine ve zemin seviyesine göre ölçümünü ifade ediyor. Anten üst kotu, anten referans noktasından itibaren ölçülen en üst fiziksel noktanın deniz seviyesine göre yüksekliği olarak tanımlanıyor. ARP ise anten sisteminin geometrik merkezini gösteren ve yükseklik hesaplarında esas alınan referans noktasıdır. AWO, her türlü hava koşulunda operasyonu anlatıyor.

Yönetmeliğin devamında nelere bakmak gerekir?

Resmî Gazete'deki metnin okunabilen bölümü birinci bölümün tanımlar maddesinde, Coğrafi Tabanlı Dijital Bilgi Platformu tanımının ortasında sona eriyor. Platformun, Türkiye AIP'sinde yer alan haberleşme, seyrüsefer ve gözetim sistemlerine ait bilgileri içerdiği ve kullanıcıların yapılaşmaların bu sistemlere etkisini sorgulayabildiği ortamı ifade ettiği anlaşılıyor. Mânia kriterlerinin sayısal değerleri, başvuru usulü, yürürlük tarihi ve olası yaptırımlar bu bölümde görünmüyor. Bu başlıklara ilişkin kesin bilgi için yönetmeliğin Resmî Gazete'de yayımlanan tam metni esas alınmalıdır.

CNS sistemlerinin yakınında yapı projesi planlayan başvuru sahipleri ile hizmet sağlayıcı kurumlar, kendilerini ilgilendiren hükümler için tam metni inceleyebilir. Düzenleme kamu otoritesince yayımlanmış bir yönetmelik olduğu için, uygulamaya ilişkin ayrıntılar Sivil Havacılık Genel Müdürlüğü'nün duyurularıyla netleşecektir.