Ege Üniversitesi Lisansüstü Yönetmeliği: Tezde Yapay Zeka Beyanı

Ege Üniversitesi, lisansüstü eğitim yönetmeliğinde değişiklik yaptı. Değişiklik 18 Ekim 2026 tarihli ve 33404 sayılı Resmî Gazete'de yayımlandı. Metne göre öğrenciler tezlerini teslim ederken üretken yapay zeka kullanımının durumuna ilişkin beyan verecek.

Resmî Gazete'de ne yayımlandı?

Ege Üniversitesi'nin hazırladığı değişiklik yönetmeliği, 5 Kasım 2023 tarihli ve 32360 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan Lisansüstü Eğitim-Öğretim Yönetmeliğini güncelliyor. Ana yönetmelik 5 Kasım 2023'te yayımlanmıştı. Resmî Gazete'deki metin birçok maddeye dokunuyor: lisans öğrencilerinin yüksek lisansa erken başvurusu, tezde yapay zeka, tezli yüksek lisansta mezuniyet şartı, tezsiz yüksek lisans diploması ve yeterlik öncesi tez önerisi. Bu yazı, yayımlanan metnin ilk altı maddesine dayanıyor. Yürürlük ve yürütme hükümleri ile yedinci madde ve sonrası bu yazıda ele alınmıyor. Kesin yürürlük tarihi için Resmî Gazete'deki tam metne bakmak gerekir.

Tezde üretken yapay zeka: beyan zorunlu

Değişikliğin en çok ilgi çekmesi beklenen kısmı üçüncü madde. Bu madde, ana yönetmeliğin sekizinci maddesinin dördüncü fıkrasına iki cümle ekliyor. Birincisi: öğrencilerin tezlerinde üretken yapay zeka kullanımı konusunda YÖK'ün yayımladığı etik rehber kuralları geçerli olacak. İkincisi: öğrenciler tez teslimi sırasında tezlerindeki üretken yapay zeka kullanımının durumuna dair beyanda bulunacak.

Atıf yapılan rehber, YÖK'ün 2024'te yayımladığı Yükseköğretim Kurumları Bilimsel Araştırma ve Yayın Faaliyetlerinde Üretken Yapay Zekâ Kullanımına Dair Etik Rehber. YÖK, rehberi yükseköğretim kurumlarını bilgilendirmek amacıyla hazırlayıp üniversitelere göndermişti. YÖK Başkanı da üniversitelerin rehberi kullanarak kendi ihtiyaçları doğrultusunda düzenleme yapabileceğini belirtmişti. Ege Üniversitesi'nin değişikliği, rehbere yönetmelik metninde açık bir yer veriyor. Bu sayede rehberdeki ilkeler ve teslimde aranan beyan, üniversitenin kendi mevzuatına dayanan bir yükümlülük haline geliyor.

Tezli yüksek lisansta yayın şartı yeniden düzenlendi

Dördüncü madde, dokuzuncu maddenin dördüncü fıkrasını yeniden yazıyor. Enstitüler bünyesindeki tezli yüksek lisans programlarında mezun olmak için, tezin enstitüye ilk tesliminde iki yoldan birinin bulunması gerekiyor. Birinci yol: tez konusuyla ilgili, üniversite adresli, hakemli bir ulusal ya da uluslararası dergide öğrencinin başlıca yazar olduğu bir makalenin yayımlanmış veya yayına kabul edilmiş olması. İkinci yol: hakemli bilimsel bir toplantıda sunulan, bildiriler kitabında tam metni veya özeti yayımlanan ve öğrencinin ilk yazar olduğu bir bildirinin bulunması.

Metne göre uluslararası kurumlarla protokol temelinde yürütülen yüksek lisans programlarının öğrencileri, aksi belirtilmedikçe bu madde dışında değerlendirilecek. Asgari şartlara ek koşulları ise anabilim veya anasanat dalı kurulunun önerisi ve enstitü yönetim kurulunun kararıyla Senato belirleyecek. Şartı sağlamayan öğrenci tez savunma sınavına alınmayacak ve geçen süre tez süresinden sayılacak. Bu son kural, öğrenciler için süre kaybı anlamına gelebilir.

Diğer değişiklikler

Birinci madde, dördüncü maddeye yeni bir fıkra ekliyor. Üniversitede lisans eğitimi sürerken yüksek lisansa başvurmak isteyen öğrencilerin başvuru, kabul ve sonraki işlemlerinde, üniversitenin çıkaracağı yönerge hükümleri uygulanacak. Ayrıntılar yönergede belirlenecek.

İkinci madde yedinci maddenin üçüncü fıkrasının son cümlesini yürürlükten kaldırıyor. Beşinci madde iki konuya değiniyor. İlki, on dördüncü maddenin üçüncü fıkrasındaki öğretim üyesi ifadesi: ibare, atanan danışmanı da sayıya dahil eden bir biçime getiriliyor. İkincisi tezsiz yüksek lisans diploması: diplomada öğrencinin kayıtlı olduğu enstitü anabilim veya anasanat dalındaki programın, YÖK tarafından onaylanmış adı yer alacak. Mezuniyet tarihi de öğrencinin mezuniyetinin onaylandığı enstitü yönetim kurulu kararının tarihi olacak.

Altıncı madde on sekizinci maddenin üçüncü fıkrasını değiştiriyor. Yeterlik öncesi tez başlığı ve konusu önerisinin alınıp alınmayacağına ilgili enstitü yönetim kurulu karar verecek. Öneri alınacaksa danışman, öğrencisiyle belirleyeceği öneriyi üçüncü yarıyılın başında enstitüye teklif edecek ve enstitü yönetim kurulu bunu onaylayacak. Bu öneri, öğrencinin yeterlik sınavını başarıyla tamamladıktan sonra tez izleme komitesine sunacağı tez önerisinin temelini oluşturacak.

Hukuki çerçeve: yönetmelik ve üst normlar

Bu düzenleme bir üniversite yönetmeliği. Ana yönetmelik, 2547 sayılı Yükseköğretim Kanunu'nun 14. ve 44. maddelerine dayanılarak hazırlanmıştı. Değişiklik yönetmeliği de bu çerçevede kalmak zorunda. Bir yönetmelik kanuna ve YÖK'ün lisansüstü eğitime ilişkin genel düzenlemelerine aykırı olamaz. Yönetmeliğe dayanılarak yapılan her işlem, örneğin bir öğrencinin savunma sınavına alınmaması, idari işlemdir. Bu işlemlere karşı idari yargıda iptal davası açılabilir. Dava süreleri için ilgili kanun hükümlerine bakmak gerekir.

Yapay zeka beyanında da bir ayrım önemli. Yönetmelik, YÖK'ün etik rehberine atıf yapıyor. Rehber ise başlangıçta yol gösterici bir belge olarak hazırlanmıştı. Yönetmelikteki atıf, öğrenciler açısından kuralların uygulanmasını güçlendiriyor. Beyanın içeriği, sunuş biçimi ve ihlal halinde hangi yaptırımın uygulanacağı ise yayımlanan bu metinde ayrıntılandırılmıyor. Bu konuların enstitü uygulamalarında ve yazım kılavuzlarında netleşmesi beklenebilir.

Öğrenciler ve danışmanlar ne yapmalı?

Tez aşamasındaki öğrencilerin ilk adımı, kendi enstitülerinin duyurularını ve tez yazım kılavuzlarını izlemek. Yapay zeka kullanılıp kullanılmadığını, kullanıldıysa hangi aşamada ve ne amaçla kullanıldığını kayıt altında tutmak, beyan sırasında işi kolaylaştırır. Tezli yüksek lisans öğrencileri, yayın şartını yerine getirmeden savunma sınavına alınmayacaklarını göz önünde bulundurmalı. Ek koşullar için anabilim dalı ve Senato kararlarını takip etmeli.

Bir işlemden dolayı hak kaybı yaşadığını düşünen öğrenci önce enstitüye yazılı itirazda bulunabilir. Sonuç alamazsa idari yargı yoluna gidebilir. Süreler kısa olduğu için, işlem tarihinin ve tebliğ tarihinin kayıt altında tutulması yararlı olur. Yönetmeliğin geçiş hükümleri ve hangi kayıt dönemindeki öğrencilere uygulanacağı da kritik bir soru. Bu bilgi için Resmî Gazete'deki tam metne ve üniversitenin duyurularına bakılmalı.