İzmir Merkezli Tefecilik Soruşturmasında 11 Tutuklama: Tefeciye Senet Veren Borçlu Ne Yapabilir?

İzmir merkezli olarak üç ilde yürütülen tefecilik soruşturmasında gözaltına alınan şüphelilerin büyük bölümü tutuklandı. 16 Ekim'de yayımlanan haberlere göre İzmir, Antalya ve Uşak'ı kapsayan dosyada işlem yapılan 14 şüpheliden 11'i tutuklama kararıyla cezaevine gönderildi. Operasyon, faizle borç verip senetle tahsilat yapan yapıları yeniden gündeme getirdi. Peki tefecilik hangi cezayı gerektiriyor, tefeciye borçlanan kişinin elinde hangi hukuki imkânlar var?

Soruşturmada ne oldu?

Soruşturma kapsamında birkaç gün önce İzmir, Antalya ve Uşak'ta eş zamanlı operasyon düzenlendi; hakkında işlem başlatılan 14 kişiden 13'ü ilk aşamada yakalanarak gözaltına alındı. Emniyetteki işlemlerin ardından adliyeye sevk edilen şüphelilerden 11'i, sulh ceza hâkimliğince tutuklandı. Basına yansıyan bilgiler, soruşturmanın odağında yüksek faizle borç verme ve bu borçların senet karşılığında tahsil edilmesi iddialarının bulunduğunu gösteriyor. Şüphelilerin kimlikleri ve suçlamalara verdikleri yanıtlar resmî olarak açıklanmadı.

Dosya henüz soruşturma aşamasında. Tutuklama, kaçma ya da delilleri karartma şüphesine dayanan geçici bir koruma tedbiri; şüphelilerin suçlu olduğu anlamına gelmiyor. Haklarında iddianame düzenlenip düzenlenmeyeceğine savcılık karar verecek.

Tefecilik suçu ve cezası

Tefecilik, Türk Ceza Kanunu'nun 241. maddesinde düzenleniyor. Madde, kazanç elde etmek amacıyla başkasına ödünç para veren kişinin 2 yıldan 5 yıla kadar hapis ve 5 bin güne kadar adli para cezasıyla cezalandırılacağını söylüyor. Suçun özü, bankacılık ve finansman alanında yetkisi olmayan birinin parayı faiz ya da başka bir getiri karşılığında borç vermesi. Arkadaşa ya da akrabaya karşılıksız verilen borç bu kapsama girmiyor.

Borcun zorla tahsili sırasında tehdit, şiddet ya da borçlunun malına el koyma gibi eylemler varsa dosyada tehdit, yağma veya başka suçlar da gündeme gelebiliyor. Bu nitelendirme her dosyanın kendi olgularına göre yapılıyor.

Borçlu ne yapabilir?

Tefecilik dosyalarında en sık karşılaşılan durum, borçlunun elindeki paranın birkaç katı tutarında senet imzalamış olması. Bu senetler sonradan icraya konulabiliyor. Borçlunun başvurabileceği başlıca yollar şunlar:

• Şikâyet: Tefeciye borçlanan kişi savcılığa şikâyette bulunabilir; ceza soruşturmasında mağdur ya da tanık olarak dinlenir. Borç almış olmak onu suçlu yapmaz.
• Ödeme emrine itiraz: Senede dayanan kambiyo takibinde ödeme emrine karşı borca ya da imzaya itiraz, tebliğden itibaren 5 gün içinde icra mahkemesine yapılır. Süre çok kısa olduğu için tebligatı alır almaz harekete geçmek gerekir.
• Menfi tespit davası: İcra ve İflas Kanunu'nun 72. maddesi, borçlunun borçlu olmadığının tespiti için dava açmasına imkân veriyor. Senedin tefecilik ilişkisine dayandığı ileri sürülebilir; ceza dosyasındaki deliller bu davada önemli rol oynar.
• Aşırı yararlanma: Türk Borçlar Kanunu'nun 28. maddesi, zor durumda kalmasından yararlanılarak edimler arasında açık oransızlık bulunan bir sözleşme yapan kişiye sözleşmeyle bağlı olmadığını bildirme hakkı tanıyor. Bu hak, zor durumun ortadan kalktığı tarihten itibaren 1 yıl ve her hâlde sözleşmeden itibaren 5 yıl içinde kullanılmalı.

Faiz konusunda da bir üst sınır var. Türk Borçlar Kanunu'nun 88. maddesine göre sözleşmeyle kararlaştırılan yıllık faiz, yasal faiz oranının yüzde yüz fazlasını aşamıyor. Tefecilik ilişkilerinde istenen oranlar çoğu zaman bu sınırın çok üzerinde kalıyor.

Bundan sonra ne olacak?

Savcılık el konulan senetleri, banka hareketlerini ve mağdur beyanlarını değerlendirerek iddianame hazırlayıp hazırlamayacağına karar verecek. Tutuklanan şüpheliler tutuklamaya itiraz edebilir; tutukluluk hâli belirli aralıklarla yeniden incelenir. Dava açılırsa senet karşılığı para veren her kişi açısından kazanç amacının bulunup bulunmadığı ayrı ayrı tartışılacak. Mağdurlar ise ceza davasından bağımsız olarak hukuk yollarını kullanabilir.