Türkiye-Özbekistan Tercihli Ticaret Anlaşması Protokolü İmzalandı

Ticaret Bakanlığı, Türkiye ile Özbekistan arasındaki Tercihli Ticaret Anlaşması'nı tadil eden Protokol'ün 29 Ekim 2026'da Ankara'da imzalandığını açıkladı. Protokol, Türk Devletleri Teşkilatı'nın 13. Zirvesi kapsamındaki temaslar sırasında, iki ülkenin cumhurbaşkanlarının huzurunda imzalandı. Metin, tarafların iç onay işlemlerini tamamlamasının ardından yürürlüğe girecek.

Tercihli Ticaret Anlaşması'nı tadil eden Protokol nasıl imzalandı?

Protokol, 29 Ekim 2026'da Ankara'da Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan ile Özbekistan Cumhurbaşkanı Şevket Mirziyoyev'in huzurunda imzalandı. Bakanlığın duyurusuna göre imzayı Ticaret Bakanı Ömer Bolat ile Özbekistan Yatırım, Sanayi ve Ticaret Bakanı Laziz Kudratov attı. Bakanlık, imzanın Türkiye'nin dönem başkanlığını devraldığı ve "Türk Yüzyılı: Dilde, Fikirde, İşte Birlik" temasıyla yapılan zirve çerçevesinde gerçekleştiğini belirtti.

Protokolün kapsamı, imza öncesinde Bolat ile Kudratov arasındaki görüşmede de ele alınmıştı. Haberlere yansıdığına göre görüşmede, anlaşmanın kapsamını genişleten protokol ve diğer ikili projeler değerlendirildi.

Protokol taviz listelerinde ne değiştiriyor?

Bakanlığın açıklamasına göre Protokol, mevcut Tercihli Ticaret Anlaşması'nın taviz listelerine ilave ürünler ekliyor. Amaç, iki ülke arasındaki karşılıklı pazar erişim imkânlarını genişletmek. Taviz listesi, tarafların birbirinin ürünlerine gümrük vergisi indirimi ya da muafiyeti tanıdığı ürünlerin listesi anlamına geliyor.

Bakanlık duyurusunda hangi ürünlerin listeye girdiği ve hangi ürünlerde ne oranda tarife indirimi yapıldığı yer almıyor. Bu ayrıntılar protokolün resmî metninde ve eklerinde yer alacak. Metin yayımlanana kadar ihracatçı ve ithalatçıların somut bir ürün için avantaj hesabı yapması mümkün değil.

Aynı gün imzalanan diğer belgeler neler?

Haberlere göre aynı törende toplam 5 anlaşma imzalandı. Bunlardan biri, taşıt ve eşyaların sınır geçişlerinde ön bilgi değişimine ilişkin protokolün tadiline dair Ek Protokol. Bu belgeyi Bolat ile Özbekistan Dışişleri Bakanı imzaladı ve belgenin gümrüklerde elektronik veri paylaşımını hızlandırmayı amaçladığı bildirildi.

Diğer belgeler, Sosyal Güvenlik Anlaşması'nın uygulanmasına ilişkin idari anlaşma ile İş Dünyasının Desteklenmesine Dair Yüksek Düzeyli Konsey'in kurulmasına ilişkin anlaşma. Konsey anlaşmasını iki cumhurbaşkanı imzaladı.

Ticaret hacmi hedefi ne?

Bolat'ın açıklamasına göre ikili ticaret hacmi 2025'te 3,1 milyar dolar düzeyindeydi ve hedef bunu 5 milyar dolara çıkarmak. Bakanlık, Tercihli Ticaret Anlaşması'nın kapsamının genişletilmesinin ticari ilişkilerin gelişmesine ve Avrasya'daki tedarik zincirlerinin güçlenmesine katkı sağlayacağını belirtiyor. Bunlar bakanlığın beklentisi. Protokolün ticarete etkisi yürürlüğe girdikten sonraki dış ticaret verilerinde görülecek.

Protokol ne zaman yürürlüğe girecek ve hukuki süreç nasıl işleyecek?

Bakanlığa göre Protokol, tarafların iç onay prosedürlerini tamamlamasının ardından yürürlüğe girecek. Yürürlük tarihi açıklanmadı. İmza, tek başına hükümlerin uygulanmasına yetmiyor. Gümrük idarelerinin yeni tarifeleri uygulaması için protokolün yürürlüğe girmesi ve gerekli iç hukuk işlemlerinin tamamlanması gerekiyor.

Anayasa'nın 90. maddesinin ilk fıkrası, yabancı devletlerle yapılan antlaşmaların onaylanmasını, TBMM'nin bunu bir kanunla uygun bulmasına bağlıyor. Aynı maddenin metni, ekonomik, ticari veya teknik ilişkileri düzenleyen bazı antlaşmalar için farklı bir yol öngörüyor. Özel kişilerin haklarını ilgilendiren antlaşmaların yayımlanmadan yürürlüğe konulamayacağı da maddede yer alıyor. Bu protokol için hangi yolun izleneceği, yani TBMM'de uygun bulma kanunu çıkarılıp çıkarılmayacağı açıklanmadı. Resmî Gazete'de bir yayım yapılıp yapılmadığı da bu aşamada doğrulanmış değil.

Maddenin son fıkrasına göre usulüne göre yürürlüğe konulmuş antlaşmalar kanun hükmündedir. Bu antlaşmalar hakkında Anayasa'ya aykırılık iddiasıyla Anayasa Mahkemesi'ne başvurulamaz. Dolayısıyla protokol, yürürlüğe girdikten sonra iç hukukta kanun gücünde bir düzenleme olarak uygulanacak.

İhracatçı ve ithalatçılar ne yapmalı?

Firmaların protokolün resmî metnini, ürün listelerini ve yürürlük tarihini Ticaret Bakanlığı'nın duyurularından ve Resmî Gazete'den izlemesi gerekiyor. Tercihli tarifeden yararlanmak için genellikle menşe kuralları ve belge şartları aranıyor. Bunların bu protokolde nasıl düzenlendiği, metin yayımlandığında netleşecek.