Alanya'da "Kalacak Yerim Yok" Diyen Kişi Cumhurbaşkanına Hakaretten Tutuklandı: Tutuklama Ölçülü mü, Evsiz Biri Hangi Yardımlara Başvurabilir?

Antalya'nın Alanya ilçesinde, Güllerpınarı Mahallesi'ndeki Sadullahoğlu Parkı'nda Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan'a hakaret ettiği ileri sürülen 66 yaşındaki R.K. tutuklandı. Bir ihbar üzerine Alanya Cumhuriyet Başsavcılığının talimatıyla gözaltına alınan şüpheli, sevk edildiği nöbetçi sulh ceza hâkimliğince "Cumhurbaşkanına hakaret" suçlamasıyla cezaevine gönderildi. Adliyedeki sözleri ise olayı sıradan bir hakaret dosyasından çıkardı: "Kalacak yerim yok, çöplüklerde yatıyorum. Onun için bu yola başvurdum."

Ne oldu?

Olayı ilk olarak 14 Ekim'de yerel Yeni Alanya gazetesi duyurdu. Habere göre R.K., aynı suçlamayla daha önce üç kez tutuklanmıştı; son karar dördüncü tutuklama oldu. Sözcü gazetesi 16 Ekim sabahı konuyu "cezaevine girmek için" başlığıyla işledi, haber X'te de geniş yayıldı. @ajansmuhbir1923 hesabı 16 Ekim 09.50'de yaptığı paylaşımında şüphelinin "sıcak yatak ve yemek için" bu yola başvurduğunu aktardı.

Parkta hangi sözlerin söylendiği, önceki üç dosyanın ne zaman açıldığı ve nasıl sonuçlandığı basına yansımadı. Bu nedenle R.K.'nin daha önce mahkûm olup olmadığı bilinmiyor. Şu an hakkında yalnızca bir soruşturma ve tutuklama kararı var; suçlu olup olmadığına ancak yargılama sonunda mahkeme karar verecek.

Kanun ne diyor?

Cumhurbaşkanına hakaret, Türk Ceza Kanunu'nun 299. maddesinde ayrı bir suç olarak düzenleniyor. Sıradan hakaretten (TCK 125) farkı hem cezanın ağırlığı hem de soruşturmanın şikâyete bağlı olmaması. Yani Cumhurbaşkanı'nın ya da avukatlarının şikâyetçi olması gerekmiyor; ihbar ya da savcılığın kendiliğinden öğrenmesi yetiyor.

Parkta, başkalarının duyabileceği şekilde söylenen sözler "aleniyet" sayılabileceği için ceza artırımı gündeme gelebilir. Adalet Bakanı izni ise soruşturma aşamasında değil, iddianameyle başlayan kovuşturma aşamasında aranıyor; savcılık izin gelmeden dava açamıyor.

Anayasa Mahkemesi 2016'da TCK 299'u iptal etmedi. Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi ise 2021'deki Vedat Şorli/Türkiye kararında, devlet başkanına daha güçlü koruma sağlayan bu tür düzenlemelerin ifade özgürlüğüyle bağdaşmadığını söyledi ve Türkiye'den maddeyi Sözleşme'ye uygun hâle getirmesini istedi. Madde bugün aynı metinle yürürlükte.

Tutuklama neden mümkün, ölçülü mü?

Ceza Muhakemesi Kanunu'na göre tutuklama için kuvvetli suç şüphesi ve kaçma, delil karartma gibi bir tutuklama nedeni gerekiyor. Üst sınırı iki yılı aşmayan hapis cezası gerektiren suçlarda tutuklama yasak; TCK 299'da üst sınır dört yıl olduğu için bu engel burada yok.

Kanun ayrıca işin önemiyle ya da verilmesi beklenen cezayla ölçülü olmayan tutuklamayı yasaklıyor. Bu dosyada tartışılacak nokta da bu. Şüphelinin sabit bir adresi olmaması, uygulamada "kaçma şüphesi" gerekçesine dayanak yapılabiliyor. Öte yandan sözleri barınmak amacıyla söylediğini açıkça kabul eden, kimliği belli, yaşlı bir kişi için yurt dışına çıkış yasağı, karakola imza ya da belirli bir yerde kalma gibi adli kontrol tedbirleri (CMK 109) de mevcut. Tutuklamanın kendisi şüphelinin aradığı sonucu, yani barınmayı, sağlıyor; bu da tedbirin amacından saptığı yönünde eleştiri doğuruyor.

Kasten yapılmış olması cezayı değiştirir mi?

Hayır. Ceza hukukunda saik (neden) ile kast birbirinden ayrı. Kişinin hakaret içerikli sözleri bilerek söylemesi suçun manevi unsuru için yeterli; bunu yemek ve yatak için yapması suçu ortadan kaldırmıyor. Ancak hâkim cezayı belirlerken failin amacını, kişiliğini ve sosyal durumunu dikkate alabiliyor. Takdiri indirim, iki yıl ve altındaki cezalarda hükmün açıklanmasının geri bırakılması ya da cezanın ertelenmesi bu değerlendirmeye bağlı. Bu seçenekler, önceki dosyalarda kasıtlı bir suçtan mahkûmiyet bulunup bulunmamasına göre değişiyor. Tutuklu kalınan süre, olası bir mahkûmiyette cezadan düşülüyor.

Benzer bir tartışmayı, ceza yargılamasında söylenen sözlerin suç oluşturup oluşturmadığı üzerine daha önce bu yazıda ele almıştık.

Kalacak yeri olmayan biri ne yapabilir?

R.K.'nin anlattığı durum, devletin başka kurumlarının konusu. Cezaevi bir barınma imkânı değil; sicile işlenen bir yargılama süreci ve özgürlükten yoksun kalma demek. 66 yaşındaki biri için başvurulabilecek yollar şunlar:

• Yaşlılık aylığı: 2022 sayılı Kanun'a göre 65 yaşını doldurmuş, muhtaç, sosyal güvencesi olmayan ve kendisine bakacak yakını bulunmayan vatandaşlara aylık bağlanıyor. Başvuru, bulunulan yerdeki Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışma Vakfı'na yapılıyor.
• Huzurevi: Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı'na bağlı huzurevlerine 60 yaş ve üzerindeki kişiler başvurabiliyor; ödeme gücü olmayanlar ücretsiz kabul edilebiliyor. Başvuru il müdürlüğüne yapılıyor.
• Belediye ve valilik: Birçok belediye evsizler için konukevi ya da geçici barınma hizmeti veriyor; kış aylarında valilikler ek barınma uygulaması başlatıyor.

Bundan sonra ne olacak?

Savcılık soruşturmayı tamamlayıp iddianame hazırlamak isterse Adalet Bakanlığı'ndan kovuşturma izni isteyecek. İzin verilirse dosya asliye ceza mahkemesine gidecek. R.K. ya da avukatı, tutuklama kararına yedi gün içinde sulh ceza hâkimliğine itiraz edebilir, ayrıca her zaman tahliye talebinde bulunabilir. Tutukluluğun devamı en geç otuz günde bir yeniden incelenecek.