Mekke Ortak Savunma Anlaşması Teklifi 3 Kasım'da TBMM Genel Kurulu'nda

TBMM Genel Kurulu, Türkiye, Pakistan ve Suudi Arabistan arasında 7 Ağustos 2026'da Mekke'de imzalanan Ortak Savunma İçin Mekke Anlaşması'nın onaylanmasının uygun bulunduğuna dair kanun teklifini, 3 Kasım 2026 Salı günü başlayacak haftalık çalışmalarında görüşmeye hazırlanıyor. Anadolu Ajansı'nın 1 Kasım 2026'daki paylaşımına göre teklif Genel Kurul gündeminde yer alıyor. Anayasa'nın 90. maddesi uyarınca anlaşmanın Türkiye bakımından onaylanabilmesi, TBMM'nin bunu kanunla uygun bulmasına bağlı.

Mekke Ortak Savunma Anlaşması teklifi Genel Kurul gündemine nasıl geldi?

Teklif, TBMM'nin resmî haber sayfasında 21 Ekim 2026 tarihinde duyuruldu ve Meclis Başkanlığına sunulduğu belirtildi. TBMM Haber'e göre metin 3 maddeden oluşuyor. Teklifin adı, haberlerde 'Türkiye Cumhuriyeti, Pakistan İslam Cumhuriyeti ve Suudi Arabistan Krallığı Arasında Ortak Savunma İçin Mekke Anlaşmasının Onaylanmasının Uygun Bulunduğuna Dair Kanun Teklifi' olarak geçiyor.

Aralarında Memurlar.Net, Istanbul Ticaret Gazetesi, Sivas İrade ve Bursa Hakimiyet'in bulunduğu haber siteleri, Genel Kurul'un 3 Kasım Salı günü toplanacağını ve gündemde Türk Kızılay Kanunu Teklifi'yle birlikte bu teklifin de yer aldığını yazdı. Haberlerde, teklifin önce Dışişleri Komisyonu'nda görüşülmesi ve ardından Genel Kurul'a gelmesinin öngörüldüğü aktarılıyor. Bazı sitelerin komisyonun teklifi 27 Ekim 2026'da kabul ettiğini bildirdiği görüldü. Bu tarih ve kabul bilgisi resmî TBMM kaydıyla doğrulanamadığı için kesin olgu olarak verilmiyor. Teklifin Genel Kurul'da hangi gün ve saatte görüşüleceği de ayrıca netleşmedi.

Mekke Anlaşması'nın içeriği hakkında neler biliniyor?

Anlaşma, 7 Ağustos 2026'da Mekke'de imzalandı; imza törenine Türkiye, Pakistan ve Suudi Arabistan'ın üst düzey yetkilileri katıldı. İletişim Başkanlığı'nın duyurusunda ve çeşitli haber sitelerinde tören bu şekilde aktarıldı.

Metin 16 maddelik anlaşma olarak yayımlandı. Euronews, TRT Haber ve Medyascope'un aktardığına göre, taraflardan birine yönelik saldırının tüm taraflara yönelmiş sayılacağı ve savunma sanayiinde ortak üretim ile teknoloji paylaşımı öngörüldüğü belirtiliyor. Kanun teklifinin gerekçesinde ise anlaşmanın savunma sanayii iş birliğini derinleştirmeyi amaçladığı ve herhangi bir ülkeyi hedef almadığı yazılı. Anlaşmanın son maddesi, yürürlüğün son onay belgesinin sekretaryaya tevdi edildiği tarihte başlayacağını düzenliyor.

Anayasa'ya göre Mekke Anlaşması'nın onay süreci nasıl işliyor?

Anayasa'nın 90. maddesi, yabancı devletlerle yapılacak andlaşmaların onaylanmasını TBMM'nin kanunla uygun bulmasına bağlıyor. Anayasa'nın 87. maddesi de milletlerarası andlaşmaların onaylanmasını uygun bulmayı TBMM'nin görevleri arasında sayıyor. Teklifin Genel Kurul'a gelmesinin hukuki nedeni bu kurallar.

Süreç şöyle ilerliyor: Teklif komisyonda görüşülüyor, ardından Genel Kurul'da görüşülüp oylanıyor. Kabul edilirse kanun, Cumhurbaşkanı onayı ve Resmî Gazete'de yayımla yürürlüğe giriyor. Benzer bir örnek olarak, Türk Devletleri Dijital Ekonomi Ortaklık Anlaşması'nın onayı da geçtiğimiz günlerde Resmî Gazete'de yer almıştı. Uygun bulma kanununun yürürlüğe girmesi anlaşmanın kendiliğinden yürürlüğe girdiği anlamına gelmiyor, çünkü anlaşmanın yürürlüğü 16. maddedeki onay belgesinin tevdi tarihine bağlı.

Muhalefetin itirazları ve asker gönderme yetkisi

Haberlere göre CHP, anlaşmanın Meclis onayından önce sahada uygulanmasının Anayasa'ya aykırı olduğunu ve Türkiye'nin Yemen'deki savaşa sürüklenebileceğini savunuyor. Anka Haber'in 20 Ekim 2026 tarihli haberine göre, CHP'nin Genel Kurul'daki genel görüşme önergesi AK Parti ve MHP oylarıyla reddedildi. AK Partili yetkililer ise Dışişleri Bakanı'nın gerekirse Genel Kurul'da bilgi verebileceğini belirtti. Bunlar siyasi tarafların kendi değerlendirmeleridir ve hukuki bir tespit niteliği taşımıyor.

Yurt dışına asker gönderilmesi ayrı bir yetki alanına giriyor. Anayasa'nın 92. maddesi, savaş hâli ilanı ile Türk Silahlı Kuvvetlerinin yabancı ülkelere gönderilmesi konusunda TBMM'ye yetki veriyor. Birgün'ün aktardığına göre, anlaşmanın Meclis'ten geçmesi asker gönderilmesi için tek başına yeterli değil, ayrıca bir tezkerenin Meclis onayına sunulması gerekiyor. CHP Grup Başkanvekili de 92. maddedeki yetkinin hiçbir uluslararası anlaşmayla ortadan kaldırılamayacağını savunuyor. Akademik çalışmalarda, bu yetki kapsamındaki TBMM kararlarının kanun ya da iç tüzük niteliği taşımadığı ve Anayasa Mahkemesi denetimine tabi olmadığı belirtiliyor.

Anayasa Mahkemesi'ne başvuru yolu açık mı?

Anayasa'nın 90. maddesinin son fıkrası, usulüne göre yürürlüğe konulmuş milletlerarası andlaşmaların kanun hükmünde olduğunu söylüyor. Aynı fıkra, bunlar hakkında Anayasa'ya aykırılık iddiasıyla Anayasa Mahkemesi'ne başvurulamayacağını da öngörüyor. Bu nedenle muhalefetin 'Anayasa'ya aykırılık' iddiası, anlaşma hükümleri bakımından yargısal yoldan sınırlı kalıyor.

Anayasa Mahkemesi'nin Uluslararası Ticaret Finansmanı İslami Kurumu Kurucu Anlaşması'nın uygun bulunmasına ilişkin kararı, 22 Kasım 2013 tarihli Resmî Gazete'de yayımlandı. Karar, uygun bulma kanununun denetiminin sınırlarını gösteren bir emsal olarak anılıyor. Bu çalışmada kararın esas ve karar numarası doğrulanamadığı için bu bilgiler yazılmadı.

Süreç bundan sonra nasıl ilerleyecek?

Genel Kurul 3 Kasım Salı günü çalışmalarına başladıktan sonra teklifin hangi gün görüşüleceği Danışma Kurulu'nun ve Genel Kurul'un kararlarıyla belli olacak. Teklif kabul edilirse kanun Cumhurbaşkanı'na gönderilecek ve Resmî Gazete'de yayımlanacak. Anlaşmanın yürürlüğü ise onay belgelerinin tevdi edilmesine bağlı. Olası bir asker gönderme kararı ise ayrı bir Meclis iradesini gerektiriyor. Bu haber, TBMM'nin resmî duyurusuna ve haber sitelerinin aktardığı bilgilere dayanıyor; komisyon aşamasına ilişkin ayrıntılar resmî kayıtla doğrulanana kadar kesin olgu sayılmamalı.