Yargıtay: Askerlik İzninde Çalışılan 10 Gün Sigortalı Hizmet Sayıldı

Yargıtay 10. Hukuk Dairesi, Sosyal Güvenlik Kurumu'nun (SGK) askerlik izni sırasında yapılan 10 günlük sigortalı çalışmayı iptal etmesine karşı açılan davada, yerel mahkeme ve istinaf kararlarını onadı. Haberlere göre karar, askerlik izninde fiilen çalışılan ve işverence bildirilen günlerin emeklilik hesabında geçerli sayılabileceğini gösteriyor. Dosyanın ayrıntıları BirGün ve başka bir haber sitesinde yer aldı; kararın tam metni kamuya açık kaynaklarda henüz görülmedi.

Karara konu olan olay ne?

Haberlere göre uyuşmazlık, 1990'lı yılların ortasında askerlik yapan bir kişinin izin döneminde bir işyerinde 10 gün çalışmasıyla başladı. İşveren bu çalışma için sigorta bildiriminde bulundu. Yıllar sonra emeklilik başvurusu sırasında SGK, bu günleri askerlik dönemiyle çakıştığı gerekçesiyle iptal etti. Kurum, sigortalılık başlangıcını ve hizmet süresini buna göre yeniden hesapladı ve emeklilik talebini reddetti.

Başvuru sahibi, izin dönemine denk gelen 10 günlük fiili çalışmasının geçerli hizmet sayılmasını ve SGK işleminin iptalini istedi. Ankara'daki iş mahkemesi davayı kabul etti. BirGün'ün aktardığına göre mahkeme, 21 Aralık 1994 ile 31 Aralık 1994 arasındaki 10 günlük hizmetin geçerli sayılmasına hükmetti.

Yargı süreci nasıl ilerledi?

SGK kararı istinafa taşıdı. Ankara Bölge Adliye Mahkemesi 10. Hukuk Dairesi, kurumun başvurusunu esastan reddetti ve ilk derece mahkemesinin kararını hukuka uygun buldu. SGK bu kez temyiz yoluna gitti. Kurum vekilinin temyiz gerekçeleri, eksik inceleme yapıldığı ve tanık beyanlarının yetersiz kaldığı yönündeydi.

Yargıtay 10. Hukuk Dairesi, bölge adliye mahkemesi kararının usul ve kanuna uygun olduğu sonucuna vararak temyiz itirazlarını yerinde görmedi ve yerel mahkeme kararını onadı. Böylece SGK'nın iptal işlemi ortadan kalktı. Haberlerde, kararın dosya numarası ve tarihi yer almıyor. Bu nedenle metin üzerinden doğrudan inceleme yapılamadı.

Hukuki çerçeve: Bildirilen hizmet ve hizmet tespiti

Sigortalı hizmetin tespiti 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu'nun prim belgelerine ilişkin 86. maddesi çevresinde şekilleniyor. Maddeye göre işveren, çalıştırdığı sigortalıların prim ve hizmet bilgilerini Kuruma bildirmekle yükümlüdür. Bildirimin yapılmadığı ya da çalışmanın Kurumca tespit edilemediği durumlarda sigortalı, hizmetin geçtiği yılın sonundan başlayarak beş yıl içinde iş mahkemesine başvurup çalışmasını ispatlayabilir. Mevzuatın tam metni mevzuat.gov.tr adresinde yer alıyor.

Bu dosyada tablo farklı görünüyor. Çalışma işverence bildirilmiş, SGK ise sonradan kayıttaki günleri çakışma gerekçesiyle iptal etmiş. Yargıtay 10. Hukuk Dairesi'nin benzer iptal davalarındaki yerleşik yaklaşımı, kayıttaki bildirimin tek başına yeterli sayılmaması, çalışmanın gerçekten yapılıp yapılmadığının araştırılmasıdır. Daire daha önce, fiili çalışma saptanırsa davanın reddi, çalışmanın gerçek olmadığı anlaşılırsa kurum işleminin haklı bulunması gerektiği yönünde kararlar vermişti. Bu davada da kararın dayanağı, iş mahkemesinin fiili çalışmayı saptamış olmasıdır. Haberlerde bunun hangi delillerle yapıldığı belirtilmiyor.

Askerlikte geçen sürelerin sigortalılık bakımından nasıl değerlendirileceği ayrı bir konudur. Kanun, belirli hallerde askerlikte geçen süreyi sigortalılık açısından ayrı biçimde ele alıyor. Ancak haberlerde aktarılan karar, askerlik süresinin kendisinin hizmetten sayılmasıyla ilgili değil. Karar, izin gibi fiilen askerlik görevinin dışında kalan bir zaman diliminde yapılan ve bildirilen çalışmanın, salt çakışma gerekçesiyle silinemeyeceğini ortaya koyuyor.

Uygulamada ne değişiyor?

Kararın hukuki niteliği önemli. Yargıtay Daire kararları, diğer mahkemeleri doğrudan bağlayan bir içtihadı birleştirme kararı değildir. Yine de aynı Dairenin sonraki dosyalarda benzer bir yaklaşım izleme ihtimali, bu tür uyuşmazlıklarda kurumun ve mahkemelerin dikkate alacağı bir örnek oluşturuyor. "Emsal" ifadesi bu anlamda, bağlayıcı olmayan ama yol gösteren bir uygulama için kullanılıyor.

Pratikte etkilenebilecek kişiler, eski dönemlerde askerlik izni, terhis öncesi izin ya da benzeri bir sürede kısa süreli sigortalı çalışması bulunanlar. Emeklilik hesabında bir günün bile sonuç doğurabildiği durumlarda, SGK'nın bu günleri silmesi hak kaybına yol açabiliyor. Karar, iptalin tek başına çakışmaya dayandırılamayacağını gösteriyor.

SGK iptal ettiyse ne yapılabilir?

Hizmet kaydı iptal edilen kişilerin başlıca adımları şöyle sıralanabilir:

• SGK'dan iptal işleminin gerekçesini ve dayanak belgelerini yazılı olarak talep etmek.
• Çalışmanın gerçekliğini gösteren belgeleri toplamak: işe giriş bildirgesi, bordro, işyeri kayıtları, birlikte çalışan kişilerin bilgileri.
• Askerlik izin belgelerini ve tarihlerini temin etmek.
• Kurum işleminin iptali ve hizmetin geçerliliğinin tespiti için iş mahkemesinde dava açmak. Sosyal güvenlik uyuşmazlıkları genellikle iş hukukunun alanına giriyor; iş ve sosyal güvenlik uyuşmazlıklarında hukuki destek bu aşamada belgelerin değerlendirilmesine yardımcı olabilir.

Dava açma süreleri ve görevli mahkeme dosyanın niteliğine göre değişebildiğinden, süreleri dosya bazında kontrol etmek gerekir.

Süreç bundan sonra nasıl işler?

Yargıtay onama kararıyla iş mahkemesinin hükmü kesinleşme sürecine girdi. Uygulamada SGK'nın, mahkeme kararı doğrultusunda hizmet kaydını düzeltmesi, sigortalılık başlangıcını ve emeklilik şartlarını buna göre yeniden değerlendirmesi bekleniyor. Kurum aleyhine verilen kararlarda karar düzeltme yolu da gündeme gelebilir. Bu nedenle kararın nihai sonuçları, tam metin ve gerekçenin görülmesiyle netleşecek.