İzmir'de İmam Hatip Ortaokulu Hazır Bulunuşluk Sınavının Yürütmesi Durdu

Eğitim-İş Sendikası'nın İzmir'de imam hatip ortaokullarının 5. sınıfına kayıt için uygulanan hazırbulunuşluk sınavına açtığı davada mahkeme, uygulamanın hukuka aykırı olduğuna hükmederek yürütmesini durdurdu. Karar İzmir 4. İdare Mahkemesi'nden çıktı. Yürütmeyi durdurma, işlemi ortadan kaldırmaz; davanın esası hâlâ görülecek.

Olay nedir, karar kimden çıktı?

Eğitim-İş'in açıklamasına göre dava, İzmir İl Milli Eğitim Müdürlüğü'nün imam hatip ortaokullarına kayıt yaptırmak isteyen öğrencileri "Hazırbulunuşluk Sınavı" adı altında ayrıştırmasına karşı açıldı. İzmir 4. İdare Mahkemesi uygulamanın hukuka aykırı olduğuna hükmederek yürütmesinin durdurulmasına karar verdi. Haber önce sendikanın açıklamasıyla yaklaşık üç gün önce yayımlandı, Sözcü ise konuyu 17 Ekim'de ayrıntılarıyla aktardı. Kararın kendisi kamuya açık biçimde yayımlanmadı. Bu nedenle aşağıdaki bilgiler sendikanın açıklamasına ve basındaki aktarımlara dayanıyor.

Sözcü'nün aktardığına göre sınav, geçen nisan, mayıs ve haziran aylarında 10 yaşındaki ilkokul 4. sınıf öğrencilerine uygulandı. Haberlere göre sınavda 20 matematik, 20 Türkçe, 15 fen bilimleri, 10 sosyal, 5 İngilizce ve 5 din kültürü olmak üzere toplam 75 soru soruldu. Dava ise İzmir'deki uygulamaya ilişkin açıldı.

Mahkemenin gerekçesi ve tarafların savunması

Sendikanın aktardığı gerekçeye göre mahkeme iki noktaya vurgu yaptı. İlki, kanunda zorunlu ilköğretim kurumlarına kayıt için bir sınav öngörülmemesi. İkincisi, sınavın kapsamı, içeriği, uygulanması ve değerlendirilmesine ilişkin esasların belirlenmeden her okul idaresinin takdirine bırakılması. Mahkeme bu iki nedenle işlemde hukuka uygunluk görmedi. Sözcü'nün haberinde ayrıca kararda eşitlik ilkesine atıf yapıldığı belirtiliyor: "telafisi güç zararlar doğurur" ifadesi kararın alıntısı olarak veriliyor.

Sendika avukatı, hazır bulunuşluk sınavıyla öğrenci kaydedilmesini içeren hiçbir hüküm bulunmadığını savundu. İzmir Valiliği ve İl Milli Eğitim Müdürlüğü ise sendikanın iptal davası açma yetkisi olmadığını ve dava ile davacı arasında kişisel, meşru ve güncel bir menfaat ilişkisi bulunmadığını ileri sürerek davanın reddini istedi. Haberlere göre mahkeme bu itirazı kabul etmedi. İdarenin karara ilişkin bir açıklaması bu yazının hazırlandığı ana kadar bulunamadı.

Yürütmeyi durdurma kararı hukuken ne anlama gelir?

İdari yargıda dava açılması, işlemin uygulanmasını kendiliğinden durdurmaz. 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 27. maddesine göre mahkeme, işlemin uygulanması hâlinde telafisi güç veya imkânsız zararların doğması ve işlemin açıkça hukuka aykırı olması şartları birlikte gerçekleşirse yürütmeyi durdurabilir. Karar gerekçeli olmak zorundadır ve mahkemenin hem açık hukuka aykırılığı hem de doğacak zararı açıklaması gerekir.

Bu karar bir iptal hükmü değildir. Yürütmenin durdurulması işlemi iptal etmez, yalnızca dava süresince uygulanmasını durdurur. Mahkeme dosyayı esastan inceleyip iptal veya ret kararı verecek. Anayasa'nın 138. maddesi gereği idare, mahkeme kararlarına uymak zorunda. Kararın uygulanma biçimi ise idarenin yapacağı işleme bağlı.

Kayıt mevzuatı ne söylüyor?

Milli Eğitim Bakanlığı Okul Öncesi Eğitim ve İlköğretim Kurumları Yönetmeliği'nin 11. maddesine göre ilkokulu bitiren öğrencilerin ortaokul kayıtları, ulusal adres veri tabanındaki yerleşim yeri adresi esas alınarak e-Okul sistemi üzerinden yapılır. Aynı maddede imam hatip ortaokuluna kayıtların velinin başvurusu üzerine ilgili okul yönetimince yapıldığı belirtiliyor. Yönetmelik metninde, bu başvuruda sınav yapılacağına dair bir düzenleme yer almıyor. Dava, işte bu boşluk üzerinde duruyor. Sendika sınavın dayanaksız olduğunu, idare ise takdir yetkisini kullandığını savunuyor.

Yönetmelik bu yıl da değişti. Yönetmelikte yapılan değişiklik 28 Temmuz 2026 tarihli Resmî Gazete'de yayımlandı. Değişiklikte ortaokul kayıt başlığına farklı program uygulayan ortaokullar da eklendi. Bu değişikliğin dava üzerindeki etkisi hakkında mahkeme açıklaması bulunmuyor.

Veliler ve okullar için ne değişiyor?

Karar şimdilik İzmir'deki işlem hakkında. İdari yargı kararları genel olarak dava konusu işlemle sınırlı sonuç doğurur. Başka illerde yürütülen benzer uygulamalar için ayrı bir yargı süreci gerekebilir. Sendika ise kararın benzer uygulamalar için emsal oluşturabileceğini söylüyor. Bu bir hukuki bağlayıcılık değil, sendikanın değerlendirmesidir.

Sınavlar yaz aylarında yapıldığı için kayıtların büyük bölümünün tamamlanmış olması olası. Mahkeme kararının kayıtlı öğrencilere, sonuçlara ve yeni dönem uygulamasına etkisi şu an belli değil. İdarenin kararı nasıl uygulayacağını açıklaması gerekecek. Veliler çocuklarının kaydıyla ilgili bir mağduriyet yaşarlarsa okul ve il milli eğitim müdürlüğüne yazılı başvuru yapabilir, işlem zararı doğuruyorsa idari yargı yoluna gidebilir. İdari işlemlere karşı süreler kısa olduğundan, bu tür uyuşmazlıklarda idari dava süreçlerinde hukuki destek almak zaman kazandırabilir.

Süreç bundan sonra nasıl işler?

Karar tebliğ edildikten sonra idare, kanundaki itiraz yoluna başvurabilir. İtiraz incelemesi bölge idare mahkemesinde yapılır. Bu yola gidilmezse ya da itiraz reddedilirse karar yürürlükte kalır. Dava ise ayrıca esastan sürer. Mahkeme sınavı iptal ederse işlem baştan ortadan kalkar. Davayı reddederse yürütmeyi durdurma kararı sona erer. Kararın tebliği, idarenin cevabı ve olası itiraz açıklandığında süreç daha net görülecek.