Yurt Dışı Boşanma Kararının Tanınmasında Karekodlu Belge Yeterli mi?

Belçika mahkemesince verilen bir boşanma kararının Türkiye'de de geçerli sayılması için Eskişehir 5. Aile Mahkemesi'nde açılan dava, sunulan belgelerin kanundaki onay şartını karşılamadığı gerekçesiyle reddedildi. BirGün ve Anadolu Ajansı kaynaklı haberlere göre ret kararı istinaf incelemesinin ardından Yargıtay 2. Hukuk Dairesi tarafından onandı. Karar, yurt dışında boşanıp kararı Türkiye'deki nüfus kayıtlarına işletmek isteyenler için belge hazırlığının ne kadar önemli olduğunu gösteriyor.

Olayda ne yaşandı?

Haberlere göre Belçika'da yaşayan bir çift, orada verilen kararla boşandı. Eşlerden biri, bu boşanma kararının Türkiye'de de tanınması için Eskişehir 5. Aile Mahkemesi'ne başvurdu. Dava dilekçesine, yabancı mahkeme kararı ile kararın kesinleştiğini gösteren şerhin karekodlu, yani dijital olarak doğrulanabilen örnekleri eklendi.

Yerel mahkeme, bu belgelerin kanunun aradığı onaylı belge niteliğini taşımadığına karar verdi. Gerekçede, uluslararası onaylı belgelerin aslının dosyaya sunulmaması gösterildi. Davacı taraf karara itiraz etti. Dosya istinaf incelemesinden geçti ve Yargıtay 2. Hukuk Dairesi'ne ulaştı. Haberlere göre daire, yerel mahkemenin kararını onadı.

Yargıtay gerekçesine ilişkin aktarılan değerlendirmeye göre dijital ve karekodlu uygulamalar, Milletlerarası Özel Hukuk ve Usul Hukuku Hakkında Kanun'un aradığı onaylı belge şartını ortadan kaldırmıyor. Davacı tarafın avukatı kararın emsal niteliği taşıdığını söyledi. Davalı tarafın cevap dilekçesinde, belgelerin usulüne uygun sunulmadığını MÖHUK'un 53. maddesine dayanarak ileri sürdüğü de avukatın anlatımı olarak aktarıldı.

Hukuki çerçeve: MÖHUK'ta tanıma ve tenfiz

Yabancı mahkeme kararlarının Türkiye'deki etkisi 5718 sayılı MÖHUK'ta düzenleniyor. Kanunun 52. maddesine göre kararın tenfiz edilmesinde hukuki yararı olan herkes istemde bulunabiliyor ve istem dilekçeyle yapılıyor. Boşanma gibi kişi durumuna ilişkin kararlarda kural olarak, kararın icra edilmesinden çok Türkiye'de geçerli sayılması, yani tanınması amaçlanıyor. Kanun, tanıma için de tenfize ilişkin şartların uygulanmasını öngörüyor.

Uyuşmazlığın ekseninde 53. madde var. Bu maddeye göre dilekçeye, yabancı mahkeme ilamının o ülke makamlarınca usulen onanmış aslı ya da ilamı veren yargı organınca onanmış örneği ve onanmış tercümesi eklenmeli. Ayrıca ilamın kesinleştiğini gösteren, yine o ülke makamlarınca usulen onanmış bir belge ve onanmış tercümesi sunulmalı. Yani kanun yalnızca belgenin varlığını değil, onay niteliğini de arıyor.

54. madde ise esasa ilişkin şartları sıralıyor. Karşılıklılık esasına dayanan bir anlaşma ya da uygulamanın bulunması, kararın Türk mahkemelerinin münhasır yetkisine girmeyen bir konuda verilmiş olması ve kamu düzenine açıkça aykırı olmaması aranıyor. Tanıma davalarında bu maddenin 1. fıkrasının (a) bendindeki karşılıklılık şartı uygulanmıyor. Bu olayda ret, esasa ilişkin bir şarttan değil, belge eksikliğinden kaynaklandı.

Karar neyi gösteriyor?

Haberlere yansıyan çerçeveye göre karar, teknik bir belge sorununun dava açısından belirleyici olabileceğini ortaya koyuyor. Yabancı ülkede düzenlenen belgenin dijital olarak doğrulanabilmesi, Türk mahkemesi önünde onaylı belge yerine geçmeyebiliyor. Yurt dışında boşanan ve kararın Türkiye'deki nüfus kaydına işlenmesini isteyen kişiler bakımından bu, dava açmadan önce belge listesinin kanun metnine göre kontrol edilmesi anlamına geliyor.

Kararın bağlayıcılığına ilişkin bir not gerekiyor. Haberlerde karar için kullanılan "emsal" nitelemesi davacı tarafın avukatına ait. Yargıtay 2. Hukuk Dairesi kararının esas ve karar numarası ile tarihi, haberlerde yer almadığı için doğrulanamadı. Eskişehir 5. Aile Mahkemesi'nin dosya numarası da öğrenilemedi. Karar metni kamuoyuyla paylaşılana kadar gerekçenin ayrıntıları haber metinlerinde aktarılanla sınırlı kalıyor. Tek bir daire kararı da tüm mahkemeleri otomatik olarak bağlamıyor. Ancak yerleşik uygulamaya işaret ettiği ölçüde mahkemeler için yol gösterici olabilir.

Yurt dışında boşananlar ne yapmalı?

Dava açmayı düşenlerin, kararı veren ülkenin makamlarınca onaylanmış karar aslını ya da onaylı örneğini, kesinleşme belgesini ve bunların yeminli tercümelerini hazırlaması gerekiyor. Belgelerin hangi makamca ve hangi usulle onanacağı ülkeye göre değişebiliyor. Bu nedenle başvuru öncesinde kararı veren ülkedeki işlemlerin, Türk konsolosluğunun ya da yetkili makamların yönlendirmesiyle netleştirilmesi yararlı olur. Boşanma ve yabancı karar işlemlerinde dosya bazında hukuki destek almak da eksik belge nedeniyle usulden ret riskini azaltabilir.

Nüfus müdürlüğü üzerinden idari tescil ya da konsolosluk yolu gibi alternatif işlemler bu olayda tartışılmadı. Bu yolların güncel şartları ilgili kurumların resmî duyurularından ayrıca öğrenilmeli.

Süreç bundan sonra nasıl işler?

Bir tanıma davası aile mahkemesinde açılıyor. Karara karşı istinaf, ardından Yargıtay yolu açık. Bu dosyada üç aşama da tamamlandı ve Yargıtay onaması, haberlere göre yerel mahkemenin kararını kesinleştirdi. Aynı boşanma kararı için eksiksiz belgeyle yeniden dava açılıp açılamayacağı, ret kararının hangi gerekçeyle ve hangi biçimde verildiğine bağlı. Bu konuda karar metni görülmeden kesin bir şey söylenemiyor.

Taraflar bakımından süreç, yargı kararlarının dayandığı usul kurallarını ve belge şartlarını öne çıkarıyor. Yabancı mahkeme kararlarının Türkiye'de tanınması, kararın esasına ilişkin bir denetimden önce belgelerin şekil şartlarını karşılamasına bağlı.