AYM, İcranın Geri Bırakılmasında İdarenin Teminat Muafiyetini İptal Etti

Anayasa Mahkemesi, 13 Mayıs 2026 tarihli ve E.2026/24, K.2026/106 sayılı kararıyla 2942 sayılı Kamulaştırma Kanunu'nun ek 4. maddesinin ikinci fıkrasını kamulaştırmasız el atma nedeniyle açılan tazminat davaları yönünden iptal etti. Karar, 7 Ağustos 2026 tarihli ve 33333 sayılı Resmî Gazete'de yayımlandı. Düzenleme, idarenin icranın geri bırakılmasını istemesi halinde teminat göstermesini gerektirmiyordu.

AYM kamulaştırmasız el atma kararında neyi iptal etti?

Anayasa Mahkemesi, Kamulaştırma Kanunu'na 7421 sayılı Kanun'un 5. maddesiyle eklenen ek 4. maddenin ikinci fıkrasını, kamulaştırmasız el atma nedeniyle tazminat davaları yönünden iptal etti. Bu fıkra, kanun uyarınca yapılan icra takiplerinde idarenin 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu'nun 36. maddesi uyarınca icranın geri bırakılmasını talep etmesi halinde teminat gösterme zorunluluğunun bulunmadığını söylüyordu.

Resmî Gazete'de yayımlanan karar metnine göre başvuru, Bursa 4. İcra Hukuk Mahkemesi'nden geldi. Mahkeme, önündeki icranın geri bırakılması davasında kuralın Anayasa'ya aykırı olduğu kanısına vardı ve iptali için Anayasa Mahkemesi'ne başvurdu. Başvuruda kuralın Anayasa'nın 5., 35. ve 36. maddelerine aykırılığı ileri sürüldü. Bunlar başvuran mahkemenin gerekçeleridir. Anayasa Mahkemesi'nin iptale esas aldığı gerekçeyi gerekçeli karar metninden okumak gerekir.

Ek 4. madde ne öngörüyordu, İİK m.36 ile ilişkisi neydi?

Ek 4. madde, kamulaştırma kanunu uyarınca mahkemelerce hükmedilen bedel, tazminat, vekâlet ücreti ve yargılama giderlerinin, davacının ya da vekilinin bildireceği banka hesabına bildirimden itibaren otuz gün içinde yatırılmasını öngörüyor. Bu sürede ödeme yapılmazsa genel hükümlere göre icra yoluna gidiliyor. Maddenin üçüncü fıkrası ise bu davalardaki mahkeme ve icra harçlarının, idare tarafından ödenmek üzere maktu olarak belirlenmesini düzenliyor. İptal kararı yalnızca ikinci fıkra için bildirildi.

İcra ve İflas Kanunu'nun 36. maddesi, ilama karşı istinaf veya temyiz yoluna başvuran borçlunun icranın geri bırakılmasını isteyebilmesinin yolunu açıyor. Bunun için hükmedilen paranın resmî bir mercie depo edildiğinin ispatlanması, kabul edilecek bir rehin ya da muteber banka kefaletinin gösterilmesi veya borçlunun malının haczedilmiş olması gerekiyor. İptal edilen fıkra, idareyi bu teminat şartından bağışık tutuyordu.

İptal kararı idareler ve alacaklılar için ne anlama geliyor?

Kararın pratik sonucu, kamulaştırmasız el atma tazminatı alacaklılarının icra dosyalarında görülecek. İdare icranın geri bırakılmasını isterse ek 4. maddedeki ayrıcalıktan yararlanamayacak, İİK m.36'daki genel koşullar gündeme gelecek. Böylece istinaf ya da temyiz süresince tahsilatın ertelenmesi, teminat sağlanmasına bağlanabilecek. Alacaklı açısından bu, ödemenin teminatsız biçimde bekletilmesi riskini azaltan bir değişiklik olarak değerlendirilebilir.

Burada açık bırakılan bir soru var. İİK m.36'nın metninde, borçlunun Devlet olması halinde teminat gösterme zorunluluğu bulunmadığına dair ayrı bir ifade yer alıyor. Aktarılan kaynaklarda bu ifadenin kamulaştırmasız el atma davalarındaki idareler bakımından nasıl uygulanacağı konusunda net bir bilgi yok. İcra hukuk mahkemelerinin bu noktada nasıl bir yorum benimseyeceği, uygulamada belli olacak.

Karar ne zaman ve hangi dosyalara uygulanacak?

Karar 7 Ağustos 2026'da Resmî Gazete'de yayımlandı. Hukuki Haber'in aktardığına göre Anayasa Mahkemesi ayrı bir yürürlük tarihi belirlemedi ve iptal yayımla birlikte yürürlüğe girdi. Bu bilgi bağımsız bir kaynakla doğrulanamadı. Karar metninde yürürlüğe ilişkin ayrı bir hüküm bulunup bulunmadığı Resmî Gazete'deki metinden kontrol edilmelidir. Anayasa Mahkemesi iptal kararlarının derdest dosyalara ve geçmişteki işlemlere etkisi ise kararın gerekçesine ve iptal hükümlerinin zaman bakımından sonuçlarına ilişkin genel kurallara bağlıdır. Bu konuda tek bir sonuç çıkarmak için gerekçeli kararı beklemek gerekir.

Resmî Gazete'de yayımlandığı 7 Ağustos 2026'dan bu yana yapılan taramada kararın değiştirildiğine ya da geri alındığına dair bir bilgiye rastlanmadı. 23 Ekim 2026 itibarıyla iptal geçerli görünüyor.

Kamulaştırmasız el atma alacaklıları ne yapabilir?

Kamulaştırmasız el atma nedeniyle tazminata hükmedilmiş ve idare aleyhine icra takibi yürüten alacaklılar, idarenin icranın geri bırakılması talebini içeren dosyalarda teminat konusunu takip edebilir. İcra hukuk mahkemesine yapılan başvurularda İİK m.36'daki teminat koşulunun aranıp aranmadığı önem taşıyor. Bu süreçte dosyayı yürüten vekilin, iptal kararının dosyaya etkisini somut olarak değerlendirmesi gerekir.

İdareler açısından ise bundan sonra icranın geri bırakılması talepleri, teminat gösterme veya İİK m.36'da sayılan diğer koşulları sağlama yükümlülüğüyle birlikte ele alınacak. Gerekçeli karar yayımlandığında, iptalin kapsamı ve Devlet muafiyetine ilişkin yorum bakımından daha net bir tablo ortaya çıkacak. İptalin yalnızca kamulaştırmasız el atma tazminat davalarıyla sınırlı olduğu aktarıldığından, ek 4. maddenin ikinci fıkrasının diğer kamulaştırma dava türlerindeki durumunun karar metninden ayrıca teyit edilmesi gerekir.