AYM İtfaiye Destek Personelinin Maktu Ücret Fazla Mesai Kısıtını İptal Etti

Anayasa Mahkemesi, 8 Eylül 2026 tarihli kararıyla (E.2026/57, K.2026/198) 2024 Yılı Merkezi Yönetim Bütçe Kanunu'na ekli K Cetveli'ndeki "destek hizmeti yürüten personel hariç" ibaresini itfaiye personeli yönünden Anayasa'ya aykırı bularak iptal etti. Karar, 30 Eylül 2026 tarihli ve 33386 sayılı Resmî Gazete'de yayımlandı. Kararla birlikte, belediye itfaiye teşkilatında destek hizmetlerinde çalışan personelin maktu fazla çalışma ücretinden yararlanmasının önündeki bütçe kanunu kısıtı kaldırılmış oldu.

AYM itfaiyedeki destek hizmeti ibaresini nasıl iptal etti?

Anayasa Mahkemesi, söz konusu ibareyi itfaiye personeli yönünden iptal etti ve kararı oybirliğiyle aldı. Haberlere göre Resmî Gazete'nin aynı sayısında iki Anayasa Mahkemesi kararı yer aldı ve bunlardan biri 8 Eylül 2026 tarihli. Konu, bütçe kanununa bağlı K Cetveli'nde yer alan bir ibareyle ilgili. Cetvelde itfaiye çalışanlarına maktu fazla çalışma ücreti ödenmesi öngörülürken parantez içinde destek hizmeti yürüten personel kapsam dışında bırakılıyordu. İptalle birlikte bu istisna, itfaiye personeli bakımından hukuki dayanağını yitirdi.

Karara yol açan Sayıştay denetimi nasıl başladı?

Başvuruyu Sayıştay Dairesi yaptı. Aktarılanlara göre dayanak, Ankara Büyükşehir Belediyesi'nin 2024 yılı hesabına ilişkin Sayıştay denetimiydi. Denetimde İtfaiye Dairesi Başkanlığı'nda destek hizmetlerinde çalışan personele yapılan aylık maktu fazla çalışma ödemesi kamu zararı olarak değerlendirilmiş ve yargılamaya esas rapora konu edilmişti. Sayıştay Dairesi, uyuşmazlıkta uygulanacak kuralın Anayasa'ya aykırı olduğu kanaatine varınca somut norm denetimi yoluyla Anayasa Mahkemesi'ne gitti. Bu yol, bir davada uygulanacak kanun hükmünün anayasaya aykırılığı konusunda mahkemenin ciddi bir kuşkuya düşmesi halinde işler.

İtfaiye personelinin maktu fazla mesaisi nasıl düzenleniyordu?

Akşam gazetesinde yayımlanan yazıya göre, Bem-Bir-Sen 8. Dönem Toplu Sözleşme görüşmelerinde itfaiye teşkilatındaki destek hizmetleri personelini de kapsayacak bir maktu fazla mesai maddesini imza altına almıştı. Aynı yazıya göre 2026 yılı için maktu fazla çalışma ücretleri, görev yapılan yerin nüfusuna bağlı olarak 2 bin 184 lira ile 5 bin 371 lira arasında belirleniyor. Yazıda, fiilen destek hizmeti yürüten itfaiye müdüründen itfaiye şoförüne kadar çeşitli kadro unvanlarının bu haktan yararlanabileceği belirtiliyor. Bu bilgiler gazete yazısına dayanıyor ve toplu sözleşme metni ya da bütçe kanunu cetveli bu haberde ayrıca incelenmedi.

Anayasa'nın 161. maddesi bu kararda neden öne çıkıyor?

Anayasa'nın 161. maddesine göre bütçe kanunlarına, bütçeyle ilgili hükümler dışında hiçbir hüküm konulamaz. Akşam'daki aktarıma göre Mahkeme, iptal gerekçesi olarak bütçe kanununun sınırlarını, kazanılmış hakların korunmasını ve düzenlemenin bütçeyle ilgisiz olmasını öne çıkardı. Bütçe kanunu, devletin yıllık gelir ve gider tahminlerini gösteren bir belgedir. Kalıcı kanun hükümlerini değiştirmek ya da daraltmak için kullanılması, Anayasa'nın bu sınırıyla bağdaşmıyor. Gerekçeli kararın tam metni bu haberin hazırlandığı sırada değerlendirilmedi. Bu nedenle gerekçenin ayrıntıları için Resmî Gazete'deki karar metnine bakılmalı.

İptal kararı uygulamada ne anlama geliyor, süreç nasıl işleyecek?

Anayasa'nın 153. maddesine göre Anayasa Mahkemesi kararları kesindir ve iptal kararları geriye yürümez. Mahkeme, iptal hükmünün yürürlüğe gireceği tarihi ayrıca belirleyebilir. Bu kararda böyle bir yürürlük tarihi belirlenip belirlenmediği kaynaklarda yer almıyor, bu yüzden haberde yazılmadı. Karar, Sayıştay Dairesi'nin önündeki dosyada uygulanacak kuralı etkiliyor. İptalin geçmiş dönem ödemeleri ve benzer denetim dosyaları üzerindeki etkisi, ilgili yargılama organlarının kararına ve gerekçeli karar metnine bağlı olacak. Belediyeler ve personel açısından 2026 ve sonraki yıl bütçe kanunlarındaki cetvelin nasıl düzenlendiği ayrıca izlenmesi gereken bir başlık. Haberdeki kaynaklarda 2026 cetveli hakkında bilgi yok.

Toplu sözleşme ve belediye mevzuatından doğan haklar, kural olarak yetkili idare ve belediye organlarının işlemleriyle hayata geçiyor. İlgili personelin ya da sendikaların ödemelere ilişkin başvuruları da idari ve yargısal yollarla yürütülüyor. Bu aşamada Sayıştay denetim raporlarındaki kamu zararı değerlendirmelerinin akıbeti, karar sonrası yeniden ele alınacak dosyalara bağlı.