AYM: Cezaevi Koşullarını Milletvekillerine Şikâyet Eden Hükümlüye Verilen Disiplin Cezası İfade Özgürlüğünü İhlal Etti

Anayasa Mahkemesi, cezaevindeki koşullara dair şikâyetlerini Türkiye Büyük Millet Meclisi İnsan Hakları Komisyonu üyelerine ileten bir hükümlüye bu nedenle disiplin cezası verilmesini ifade özgürlüğünün ihlali saydı. Karar, kısa bir haber olarak basına yansıdı ve sosyal medyada paylaşıldı; kararın tam metni ve künyesi henüz Mahkemenin karar bilgi bankasında görülmedi.

Ne oldu?

Aydınlık gazetesi, "Vekillere seslenen hükümlü tazminat kazandı" başlığıyla verdiği haberde, Anayasa Mahkemesinin bireysel başvuruyu inceleyerek hükümlünün lehine karar verdiğini ve tazminata hükmettiğini duyurdu. X kullanıcısı Nur Dmr (@ilknurdm16) da 16 Ekim günü saat 16.04'te yaptığı paylaşımında, Mahkemenin "cezaevi koşullarına ilişkin şikayetlerini TBMM İnsan Hakları Komisyonu üyelerine ilettiği gerekçesiyle disiplin cezası verilen bir hükümlünün ifade özgürlüğünün ihlal edildiğine" karar verdiğini yazdı.

Başvurucunun kimliği, bulunduğu ceza infaz kurumu, aldığı disiplin cezasının türü ve hükmedilen tazminatın tutarı bu aşamada bağımsız olarak doğrulanamadı. Bu bilgiler kararın yayımlanmasıyla birlikte yazıya eklenecek. Adalet Bakanlığından konuya ilişkin bir açıklama yapılmadı.

Hukuki dayanak ne?

Anayasa'nın 26. maddesi herkese düşünce ve kanaatlerini açıklama hakkı tanıyor. Anayasa'nın 74. maddesi ise vatandaşlara kendileriyle ya da kamuyla ilgili dilek ve şikâyetleri hakkında yetkili makamlara ve TBMM'ye yazıyla başvurma hakkı veriyor. Hükümlüler açısından ayrıca 5275 sayılı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanun'un 68. maddesi önem taşıyor: madde, hükümlünün mektup, faks ve telgraf gönderip alma hakkını düzenliyor ve resmî mercilere gönderilen yazılar için ayrı bir rejim öngörüyor.

Anayasa Mahkemesi daha önce de tutukluların ve hükümlülerin resmî makamlara yazdığı dilekçelerdeki ifadeler nedeniyle cezalandırılmasını birçok kararında ifade özgürlüğünün ihlali olarak değerlendirmişti. Mahkemenin bu kararlarda baktığı ölçüt, yazının bir şikâyet ya da hak arama amacı taşıyıp taşımadığı ve verilen cezanın demokratik toplumda gerekli olup olmadığı.

Benzer durumdaki hükümlü ne yapabilir?

• İnfaz hâkimliğine şikâyet: Disiplin cezasına karşı ilk başvuru yeri, kurumun bağlı olduğu infaz hâkimliği. Başvurunun kanundaki süre içinde yapılması gerekiyor.
• Ağır ceza mahkemesine itiraz: İnfaz hâkimliği kararına karşı ağır ceza mahkemesine itiraz edilebiliyor.
• Bireysel başvuru: Olağan yollar tükendikten sonra, kesin kararın öğrenilmesinden itibaren 30 gün içinde Anayasa Mahkemesine başvurulabiliyor. İhlal kararı verilirse Mahkeme giderim için tazminata ya da yeniden yargılamaya hükmedebiliyor.

Anayasa Mahkemesinin ihlal kararlarının sonrasını Tayfun Kahraman kararı ve Van Valiliği eylem yasakları kararı yazılarımızda ele almıştık.

Bundan sonra ne olacak?

Bireysel başvuru kararları Anayasa Mahkemesinin karar bilgi bankasında, önemli görülenler ayrıca Resmî Gazete'de yayımlanıyor. Kararın gerekçesi yayımlandığında, Mahkemenin Meclis komisyonu üyelerine yapılan şikâyeti nasıl nitelendirdiği ve disiplin cezasının hangi gerekçeyle ölçüsüz bulunduğu netleşecek. Disiplin cezası yazılı bir kayıt olarak hükümlünün dosyasında kaldığı ve koşullu salıverme gibi süreçleri etkileyebildiği için, ihlal kararının infaz kurumu kayıtlarına nasıl yansıtılacağı da takip edilecek.