Okul Değiştirme Cezasında AYM'den Eğitim Hakkı İhlali Kararı

Anayasa Mahkemesi (AYM), 16 Eylül 2026 tarihli kararıyla ortaöğretimde okul değiştirme cezasının yasal dayanağı bulunmadığını belirterek iki lise öğrencisi bakımından Anayasa'nın 42. maddesindeki eğitim hakkının ihlal edildiğine hükmetti; karar 30 Ekim 2026 tarihli Resmî Gazete'de yayımlandı. Mahkeme, her başvurucuya 50.000 TL manevi tazminat ödenmesine ve ihlalin giderilmesi için yeniden yargılama yapılmasına karar verdi.

AYM okul değiştirme cezalarında ne karar verdi?

AYM, farklı özel eğitim kurumlarında okuyan iki lise öğrencisinin bireysel başvurusunda eğitim hakkının ihlal edildiğini tespit etti. Haberlerde karar, 2024/68293 başvuru numarasıyla ve 16 Eylül 2026 tarihli olarak aktarılıyor. Başvurucular, Milli Eğitim Bakanlığı Ortaöğretim Kurumları Yönetmeliği'ne dayanılarak okul değiştirme cezası almıştı. Öğrenciler cezaların iptali için idare mahkemelerinde dava açmış, ancak davaları reddedilmişti. Bunun üzerine Anayasa Mahkemesi'ne gitmişlerdi.

Haberlere göre cezalardan biri 2024'te, diğeri 2023'te verildi. Cezaların gerekçesi, okul yönetimlerinin öğrencilere atfettiği davranışlardır. Bunlar kurumların ve öğrencilerin iddia ve savunmalarıdır, mahkeme tarafından tespit edilmiş suç niteliği taşımaz. Çocuk olan başvurucuların kimlikleri bu haberde yer almıyor.

Mahkeme ihlal sonucuna hangi gerekçeyle ulaştı?

Haberlerde aktarılan gerekçeye göre AYM'nin ihlal gerekçesi, okul değiştirme yaptırımının kanuni dayanağının bulunmamasıdır. Ortaöğretim öğrencilerinin disiplin suç ve yaptırımlarının sınırlarını belirleyen bir yasal düzenleme olmadığı, cezaların yalnızca yönetmeliğe dayandırıldığı belirtiliyor. Eğitim hakkına müdahale anlamına gelen bir yaptırımın yönetmelik düzeyinde kalması, mahkemenin ihlal kararının merkezinde yer alıyor.

Başvurucular ayrımcılık iddiasında da bulunmuştu. Haberlere göre AYM bu iddiayı yerinde bulmayarak reddetti. İhlal tespiti yalnızca eğitim hakkı bakımından yapıldı.

Tazminat ve yeniden yargılama nasıl işleyecek?

6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun'un 50. maddesinin ikinci fıkrasına göre, tespit edilen ihlal bir mahkeme kararından kaynaklanıyorsa ihlalin ve sonuçlarının ortadan kaldırılması için yeniden yargılama yapılmak üzere dosya ilgili mahkemeye gönderilir. Mahkeme, AYM'nin ihlal kararında açıkladığı hususları gidermek üzere, mümkünse dosya üzerinden karar verir.

Aynı fıkra, yeniden yargılamada hukuki yarar bulunmayan hâllerde başvurucu lehine tazminata hükmedilmesine imkân tanıyor. Kararda öngörülen 50.000 TL manevi tazminat bu çerçevede verilmiş görünüyor, ancak kararın tam gerekçe metni bu haberin hazırlandığı sırada doğrulanamadı. Hürriyet'in haberine göre dosyalar, Ankara'daki idare mahkemelerine gönderildi. Yeniden yargılama sonucunda idare mahkemelerinin ne karar vereceği şu an belli değil.

Karar diğer öğrencileri ve okulları nasıl etkiliyor?

Kararın doğrudan sonucu, iki başvurucu bakımından ihlalin tespiti ve giderilmesi sürecidir. Bazı haberlerde, kararın okul değiştirme cezasının tüm öğrenciler için otomatik olarak kaldırıldığı ya da geçmişteki bütün disiplin cezalarını geçersiz kıldığı anlamına gelmediği vurgulanıyor. Resmî Gazete'de yayımlanan karar, benzer dosyalarda eğitim hakkı ve kanuni dayanak tartışmasında emsal olarak anılıyor. Daha önce verilmiş bir emsal karar ise doğrulanamadı.

Benzer bir cezayla karşılaşan öğrenci ve velilerin, kendi dosyalarındaki durumu değerlendirirken idari yargı yollarını ve bireysel başvuru imkânını kanunda öngörülen süreler içinde kullanması gerekiyor. Süreler ve şartlar dosyaya göre değiştiğinden, başvuru öncesinde ilgili mevzuata bakılması yerinde olur. Kanun koyucunun ortaöğretimde disiplin yaptırımlarına ilişkin yasal bir düzenleme yapıp yapmayacağına dair resmî bir açıklama bulunmuyor.

Kararın kaynağı ve teyit durumu nedir?

Konu, 30 Ekim 2026 tarihli Resmî Gazete'de yer alan AYM bireysel başvuru kararına dayanıyor. Karar Anadolu Ajansı, Sabah, Hürriyet ve Cumhuriyet haberlerinde de yer aldı. Hürriyet, aynı haberinde AYM'nin eğitimden emekliliğe, memur maaşlarından adil yargılanma hakkına kadar farklı alanlarda üç ihlal kararı verdiğini duyurdu. Bu haberde yalnızca okul değiştirme kararı ele alındı. AYM'nin son günlerde Resmî Gazete'de yayımlanan diğer bireysel başvuru kararlarından bazıları için sigorta başlangıcına ilişkin adil yargılanma kararı ile memur davalarında mahkemeye erişim hakkı kararı haberlerine bakılabilir.